DOPİNG
WADA (Dünya Anti-Doping Ajansı) tarafından hazırlanan 2006 Kullanımı Yasak İlaçlar Listesi için tıklayın...
Derleyen : Dr. M.Zeki Taşyürek
Doping IOC Tıp Komisyonuna göre sportif performansı yapay olarak arttırmak amacıyla yasaklı farmasötik maddelerin alınması, metodların uygulanmasıdır.
- Doping kelimesi ilk kez 1889 yılında bir İngilizce sözlükte rastlanıyor. Güneydoğu afrika yerlilerinin dop içkisinden kaynaklandığı sanılıyor.
- M.ö. 3.asır olimpiyatlarında doping yapılmıştır.
- Amerika yerlileri koko bitkisinin filizlerini kullanarak doping yapmışlardır.
- Romalılar atlara hydromel adı verilen bal+su karışımı içecek vererek doping yapmışlardır.
- Çin'de 5000 yıl önce doping yapıldığı tespit edilmiştir.
Sporda doping önceleri atlara ve köpeklere uygulanmıştır. Ancak bugünün modern dünyası dopingi insanlara uygulamaktadır.
İnsanlar üzerindeki mücadele 1956 yılında Fransa da doping komisyonu kurulması ile başlamıştır. 1963 yılında Avrupa Konseyinde doping kontrolu yapılması kabul edilmiştir.
Doping kontrolu 1968 Meksika Olimpiyatlarında yapılmaya başlanmışsa da ciddi anlamda ilk kez 1972 Münih Olimpiyatlarında yapılmıştır . Ülkemizde ise 1971 yılında GSGM'nin sportif dopingle mücadele yönetmeliği ile olay yasalaşmıştır. TFF 1993 yılından bu yana 750 kişide doping kontrol yaptırmış 18 dopingli sporcu tespit edilmiştir. Türkiye doping kontrol merkezinde 1998-2000 yılları arasında 1194 sporcuya doping kontrolu yapılmıştır.
İtalya futbol federasyonun araştırması
-anket sonucunda futbolcuların %27,5 u devamlı olarak doping yaptığı
-birinci lig futbolcularının %94 ü doping yaptığı ortaya çıkmıştır.
Aşağıdaki bulgular gözlemlenmiştir
- %16 da cinsel güçleri %80 azalmıştır
- %19 da gerçek kişilik yozlaşması vardı
- %16 da kalp ve kc.bozukluğu olmuştur
- %9 u 5 kez , % 3 ü iki kez ,%12 si bir kez açık veya gizli intihara teşebbüs etmiştir
- %24 ünün dikkat,hafıza,algılama,zihin gücünde % 51 e varan kayıplar olmuştur
Doping Sebebiyle;
- İlk ölüm 1886 yılında İngiliz bisikletçi Linton' dır.
- 1950 yılından buyana 120 den fazla sporcu ölümü gerçekleşmiştir (dopingin hız kazanması ile birlikte artışa geçmiştir).
- 1960 da bisikletçi Jensen,
- 1960 da amerikalı atlet Dick Howard,
- 1963 de dünya şampiyonu boksör Billy Bella,
- 1967 de bisikletçi Simpson hayatını kaybetmiştir.
Sporcuların doping yapma gerekçeleri
- Fiziki gücün arttırılması
- Yorgunluğun giderilmesi,geciktirilmesi
- Performansı bozan heyecan ve endişenin önlenmesi
- Müsabaka öncesi iyi bir moral sağlanması
Doping amacıyla kullanılan ilaçlar ve farmasotik maddeler genellikle tedavi dozun üzerinde ve daha uzun kullanılırlar. Sonuçta istenmeyen yan etkiler ve daha önemlisi geri dönüşümsüz hasarlar ortaya çıkar.
IOC TARAFINDAN HAZIRLANAN DOPİNG SINIF VE METODLARI
A - Kullanımı yasaklanmış ilaçlar
1-stimulanlar (uyarıcılar)
2-narkotik analjezikler
3-anabolik ajanlar (androjenik, anabolik steroidler, beta2 agonistleri)
4-diüretikler (idrar söktürücüler)
5-peptik hormon ve benzerleri
6-siliciler
B - Yöntemler
1-kan dopingi
2-idrarın farmakolojik, kimyasal veya fiziksel olarak işlem görmesi
C - Kullanımı kısıtlı ilaçlar
1)alkol
2)kannabinoidler (marıyuana)
3)lokal anastezikler
4)kortikosteroidler
5)beta blokerler
Stimulan ilaçlar
- Amfetaminler
- Sempatomimetik aminler
- Kafein
- Kokain
- Nikotin
Stimulanların istenmeyen etki ve yan etkileri
- Aşırı doz ölümle sonuçlanabilir
- Ciddi spor yaralanmalarına duyarsızlık, algılayamama
- Bağımlılık
- İştah kaybı,uyku kaybı
- Tükenmeyle sonuçlanan yorgunlukta azalma durumu
- Öfori,halüsinasyonlar,titreme,gerilim, ajıtasyon,hipertansiyon,çarpıntı,aritmi
- Hipertermi
- Koordinasyonda ,karar verme yeteneğinde,kendini kontrol yeteneğinde azalma durumu
Narkotik analjezikler
Çok güçlü anesteziklerdir,kodein birçok ilaçta bulunabilir. Vücuda giren kodein molekülünün bir kısmı morfine dönüştüğünden doping testlerinde pozitif sonuç vermektedir.
Narkotik analjeziklerin yan etkileri
- Bağımlılık yaparlar
- Genel ilgisizlik gelişmesine sebep olurlar
- Koordinasyon ve konsantrasyon gücünü azaltırlar
- Ağrı eşiğinin yükselmiş olması yaralanmalara zemin hazırlar
- Solunum ve dolaşım sistemini deprese ederler
- Bulantı,kusma,uyku kaybı,depresyon yaparlar
- Aşırı çalışma ve bitkinliğe sebep olurlar
- Aşırı neşe ve güven duygusu oluştururlar
Anabolik ajanlar
- Clestabol
- Nadrolone
- Fluoxymesterone
- Oxandrolone
- Metandienone
- Stanozolol
- Mestanolone
- Testesterone ve ilişkili türevler
Anabolik ajanların genel yan etkileri
- Yağlı deri, akne, kellik
- Kısırlık ile sonuçlanan üreme sisteminde hasar
- Hipertansiyon
- Karaciğer ve böbrek anomalileri
- Tümörlerin oluşumunda ve büyümesinde hızlanma
- Diğer insanlara karşı şiddetli ve agresif davranışlar
Anabolik ajanların erkeklerde spesifik yan etkileri
- Meme gelişimi
- İnfertilite
- Testislerin küçülmesi
- Sperm üretiminde azalma
- Erkek hormon üretiminde azalma
- Kıllarda dökülme
- Prostat kanseri
- İmpotans (iktidarsızlık)
Anabolik ajanların kadınlarda spesifik yan etkileri
- Erkek tipi kıllanma ve cesaret
- Mensturasyon bozuklukları
- Memelerde küçülme
- Seste kalınlaşma
Potansiyel zararlı yan etkiler
- Titreme,ajitasyon,anksiete
- Aritmiler,kalp spazmları, ekstremitelerde ödem
- Mide ülserleri,baş ağrıları,baş dönmeleri
- Destek doku ve bağ dokusunda bozukuluklar, kırıklar,eklemlerde bozulmalar ve tendon kopmaları
- Kollesterolde artışla kalp hastalığı riskinde yükselme
Diüretiklerin etki ve yanetkileri
- Sıvı ve elektrolit dengesini bozarlar
- Kas krampları,kusma,ishal
- Gut hastalığı oluşma riskinde artış
- Kan volümünün azalması
- Böbrek rahatsızlıkları
- Aritmiler
- Ortostatik hipotansiyon
- Aerobik kapasitede düşme
Peptik hormon ve analoglarının etkileri
Hormonlar vücutta hemen tüm metabolik faaliyetleri ve sistem fonksiyonlarını düzenleyen doğal organik maddelerdir
Vücut tarafından büyüme ve gelişme dönemine göre,ihtiyaca göre ve yanlızca gerek duyulduğunda yapılarak etki gösterirler
Sporcuların ençok kullandıkları hormonlar
- HCG(human corionik gonodotropin h.)
- ACTH(adreno kortiko tropik h.)
- HGH(human growt h.)
- EPO(eritropoietin h.)
Bu hormonlar protein yapımını arttırarak ve hücreleri uyararak kas yapımını,kan yapımını arttırırlar , ayrıca böbrek üstü bezinden diğer hormonlarıda salgılattırarak (kortizon vb.) vücudun ağrıya, fiziksel şartlara dayanıklılığını arttırırlar
HCG yan etkileri
- Meme gelişimi
- Kadınlarda menstrüel rahatsızlıklar
HGH yan etkileri
- Ellerin,ayakların,yüzün anaormal büyümesi (akromegali)
- İç organların anormal büyümesi (karaciğer)
- Eklem rahatsızlıkları (artropatiler)
- Diabetes mellitus
- Kardiovasküler hastalıkları (hipertansiyon)
ACTH yan etkileri
- Uyku problemleri
- Hipertansiyon
- Diabetes mellitus
- Mide ülseri
- Osteoporoz
- Yaralanmalarda kötü iyileşme
EPO yan etkileri
- Kan viskozitesinde artma
- Hipertansiyon
- Miyocard infaktüsü
- Akciğerlerde emboli
- Konvülziyonlar
Siliciler
- Bromantan
- Epitesteron
- Probenecid vb.
Bunlar idrarda diğer doping maddelerinin varlığını gizlemek amacıyla kullanılan maddelerdir kimyasal yapılarının özellikleri nedeniyle doping maddelerinin atılım ürünlerinin tespitini güçleştirirler
Silicilerin yan etkileri
- Fazla miktarda kullanılmaları böbrek fonksiyonlarında bozulmalara yol açabilir
- Baş ağrısı, baş dönmesi
- Bağırsak problemleri
Kan dopingi
- Embolism
- Anaflaktik şok
- Hepatit aids gibi enfeksiyonlar
- Allerjik reaksiyonlar (ateş döküntü vb.)
Kullanımı kısıtlı ilaçların yan etkileri
Alkol
- Bağımlılık
- Dengeyi,reaksiyon zamanını,el-göz koordinasyonunu, büyük motor yeteneklerinin kompleks koordinasyonlarını azaltır
- Uzun süre kullanımı k.c. problemlerine yol açar
Kannabinoidler yan etkileri (marijuana-haş haş)
- Hipertansiyon
- Taşikardi
- Akciğer ödemi ve kanseri
- Zayıflamış denge ve koordinasyon
- Kısa süreli hafıza kaybı
- Konsantrasyon kaybı
- Psikozlar
- Hipertermi
- Sperm sayısı ve hareketliliğinde azalma
- Ovulasyon rahatsızlıkları
Lokal anestezikler
Hipersensitivite yada bir yüksek doz durumunda ; korku,konvülsion,konuşma bozukluğu,görme ve işitme problemleri,adale spazmları,
Yanlışlıkla iv. enjeksiyon durumunda ; tremor,adale krampları,konvulsion,kalp yetmezliği,solunum yetmezliği
Kortikosteroidler
- Uyku kaybı
- Hipertansiyon
- Yaralanmalarda güç iyileşme
- Angina pektoris
- Diabetes mellitus
- Osteoporoz
Beta blokerlerin yan etkileri
- Kalpte bradikardi
- Akciğerde bronkosapzm , astma
- Uykusuzluk
- yorgunluk hissi
- bulantı
- Kusma
- Kalp yetmezliği
- İmpotans
- Hipotansiyon
Doping kontrolu nedir
İdrar numunelerinin toplandığı yasaklı ilaçlar için test edildiği ve herhangi bir yasaklı maddenin tespiti halindede disiplin cezalarının uygulandığı bir sistemdir.
Amaç sporda performansı arttırmak için ilaç kullanımını önlemektir.
Kimler doping kontrolüne tabi tutulur
Doping kontrolu için kimin veya kimlerin seçileceği hiçbir görevli tarafından bilinmez doping kontrolu yapılacak kişiler normalde yarışma gününde veya antrenman sırasında rastgele seçilirler. Doping kontrolü için seçilmiş erkek veya bayan sporculara hemen yarışmadan sonra görevli tarafından çağrı yapılır.çağrı yapılan sporcunun formu imzalaması istenir.sporcular çağrıda belirtilen süreden daha geç olmamak üzere doping kontrol istasyonlarına gideceklerini form üzerinde yazılı olarak beyan ederler. Yarışmadan doğrudan doping istasyonuna gidilebilir.
Doping kontrol istasyonuna giderken antrenör veya takımınızın diğer bir görevlisinin size refakat etmesi gerekmektedir. Bunlar dışardan kişilerin doping kontrol istasyonuna sizinle beraber gelmesine izin verilmez. Numune verme işlemine başlanır.
Sporcu doping kontrolü yaptırmayı red ederse
İdrar numunesi alınmış ve test sonucunda pozitif çıkmış gibi işlem yapılır.
Yaşanmış bir hikaye
Larry mıchalık 1975 yılında "Mr.Universe" ünvanını kazandığında kimse gözlerine inanamamıştı. Karşılarında gördükleri insan vücudunun mükemmel biçimiydi. Antik tanrı heykellerine benziyordu sahnedeki dev.
Ama on yıl sonra bu vücut tam bir pelteye dönecek,ağrılar çekecek, yumurtalıkları ise fıstık büyüklüğüne inecekti. Çünkü vücudu aşırı dozda steroid ile beslenmişti
Mıchalık bugün ölümden dönmüş durumda... Spor yapmaya da devam ediyor... Tek amacı ise gençleri doping ilaçlarından uzak tutmak için çalışmalar yapmak....
Sonuç itibariyle
Fair play ilkeleri ve sportif etik değerler içerisinde kalarak sportif yarışmalara katılmak hem kendi sağlığımızı korumak açısından hem de rakiplerimize büyük bir haksızlık yapmama açısından çok önemlidir....
Unutulmamalıdır ki hiçbir sportif başarı yada galibiyet sporcunun sağlığından daha önemli değildir.
|
