Meduna Örneği...Sporcularımız Ölmeye Devam Edecek.

Yazan : Mutlu Gürsoy

Son günlerde spor alanlarında yaşanan hayati sorunlar ve sporcu kayıpları ülkemizin geleneksel Akdenizli refleksini birkez daha harekete geçirdi. Yani başta aşırı heyecanlı , abartılı bir duygulanım , devamında olayın özüne ulaşmaktan çok uzak bazen kar amaçlı bazen de trajikomik boyutlara ulaşan çözüm karikatürleri medyada gündem aldı. Ünlü mentor Turgay Biçer Beşiktaş-Denizli maçından önce oyunculara sıcakla ilgili telkinde bulundu , Meduna ise kendini ne amaçla ameliyat etmeye çalıştığı belli olmayan bazı kalp cerrahlarının elinden zor kurtarıp can havliyle memleketine kaçtı. Olayda tuhaf öneriler silsilesi bir süre daha devam edecek gibi görünüyor , çünkü ülkemizde her alanda olduğu gibi bilgililer ilgisiz , ilgili olması gerekenler de ne yazık ki bilgisiz durumdalar.

Şimdi gelelim konuyla biraz daha yakından yüzleşmeye. Meduna aşırı dozajlı bir sezon öncesi kamp döneminin ardından ardışık ve zorlu maçların oynandığı bir sürecin içinde olumsuz çevre şartlarının da etkisiyle metabolik bir şok yaşadı. Üzerinde birikmiş yorgunluk , kaybedilen elektrolit miktarıyla birleşince beyin hasarının ön planda olduğu sevimsiz tablo ekranlara yansıdı.

Şunu kabul etmeliyiz ki; yarışma sporu masum bir aktivite değil , yarışmacı sporcu da kitlelere yansıtıldığı gibi omnipotan (doğaüstü güçlere sahip) bir sağlık timsali değil. Çünkü yarışmacı beden erken ergenlik çağlarından başlayarak kendi potansiyelinin üst sınırı civarında zorlanır ve hatta ülkemizde bunu da aşması için sıkıştırılır. Bu zorlanma karşısında organizma aşırı ısı ve asit ( H+) üretir , karbonhidrat , su ve elektrolit kaybeder. Bunun sonucunda protein yapı stabilitesini (yani sağlamlığını) belli orada yitirir. Buna yarışma ortamının adrenerjik baskısı eklenince yarışmacının bedeni ciddi bir yıpranmaya maruz kalır.

Çoğu kimse maç akşamları sporcuların neredeyse tamamının sabaha kadar uyuyamadığını bilmez. Aşırı uyarılma nedeni ile bedene yayılan uyarıcı hormonlar zorlu efor sonucu ortaya çıkan toksik doku yıkım ürünleriyle beraber vücutta çalkalanır durur. Bu karmaşık durumla başa çıkabilmesi için sporcu sezon öncesi ve sezon arası kamplarında hazırlanmalıdır. Hazırlık döneminde sporcu yeterince hazırlanmaz ise maçlar başladığında organizma aşırı derecede tahrip olur ve maçın neden olduğu travma bir hafta sonra bile tam olarak geriye dönmez , sporcu ve takım kötü bir görünüm sergiler. Eğer takım hazırlık döneminde kapasitesinin üzerinde bir yüke maruz kalırsa bu kez de başlangıçta takımda bir şahlanma (ki buna futbol jargonunda erken form tutma deniliyor) izlenir , sonradan bunu önlenemeyen bir çöküş dönemi izler. Önemli olan sporcular için optimal yüklenme dozunun belirlenmesi ve bunun hayata geçirilmesidir.

Bugün spor tıbbı saha şartlarında laktik asit ölçümü , nabız monitarizasyonu , gözlem ,solunum eşiği , ısı ölçüm teknolojisinin kullanılarak futbolcunun bireye özgü dayanıklılık sınırlarının belirlenmeye çalışılması esastır. Bu değerlendirme kriterine göre ülkemiz futbolcusunun kişisel dayanıklılık eşiği saha şartlarında ortalama 3.5 - 5.5 mmol/L laktik asit , dakikada 165 - 185 nabız , 9-14 km/saat hız aralığında bulunuyor. Ligimizi İspanya - İtalya gibi dünya devi ülkelerin futboluyla karşılaştıracak olursak futbolcumuzun çabuk kuvvetinin , beceri düzeyinin ve teknik kapasitesinin daha düşük seviyede olduğunu görüyoruz. Klimalı , koşu bantlı ortamlar sporcunun saha şartlarında maruz kaldığı stresi tam olarak karşılamaz. 21 derece sıcaklıktaki konforlu laboratuar şartlarında yapılan ölçümlerde elde edilen değerleri 35 derece ve aşırı nemli şartlarda yapılan antrenmanlarda kullanmaya çalışmak bu sebeple büyük bir hatadır. Hep söylemeye çalıştığımız "sporcu hangi şartlarda antrenman ve maç yapıyorsa , testler de o şartlarda yapılmalıdır"

Eğer sonuçlar sağlıklı bir şekilde elde edildi ise sporcu belli bir olgun yaşa ulaştıktan sonra ( 23 -25) neredeyse sporu bırakana kadar belli bir eşik aralığında devam ettiriyor. Bunun yanında olgun sporcu genç sporcuya kıyaslandığında daha dayanıklı ve dirençli , ancak dağıldığında toparlanma süreci daha uzun zaman alıyor. Genç sporcularda ise eşik nabızları genelde yüksek oluyor , olgunlaştıkça daha düşüyor .Bu nedenle genç sporcuların çok dikkatle izlenmesi gerekiyor , zira zorlanma karşısında genç beden daha çabuk dağılıyor ancak daha çabukta toparlanıyor. Bu aldatıcı durum ülkemizde gençlere daha fazla ve dengesiz yüklenmeler yapılmasına yol açıyor. Bunun sonucunda olgunluk çağında kronik sakatlıklar ve yıpranmış bedenler sporcunun kaderi haline geliyor.

Son zamanlarda bir çok kurum tarafından yapılan ölçümler genelde yanlış ve yüksek değerli sonuçlar ortaya koyarak sporcuların aşırı sıkıştırılmalara maruz kalmasına yol açıyor. Uygun yapılmış bir test ve yüklenme planının öncelikli amacı sporcu sağlığını korumak olmalıdır. Bu değerlerin yanlış kullanımı zamanında Doğu Almanlar tarafından "süper kompenzasyon" (fazla tamlama: kısaca vücutta eksilen maddelerin daha fazla olarak yerine koyulması , dolayısıyla gelişim için dozajın progresive olarak artırılması gerektiğini savunan teori) terimi ile spor alanında yer bulmuş ve halen ülkemizdeki spor akademi ders programları içinde öğretilmektedir.

Bu teori ülkemizde hakim olan arabesk hayata bakış açısıyla (daha fazla acı=daha fazla başarı gibi) paralel bir uyum göstermektedir. Bugün için teknoloji dayanıklılık alanında "süper kompenzasyon yoktur , sürantrenman vardır" tezini bize doğrulamaktadır.

Ancak şunu da kabul etmeliyiz ki ülkemizdeki teknik direktör örneğin bir Alex Ferguson mu ki 10 sene sonrasını düşünebilsin. 5 maç sonrası bile garanti olmayan iş ortamında antrenör tabii ki sporcusunu kırbaçlayacak ve günü kurtarmaya bakacaktır. Takımlar kurumsal kimlik kazanmadıkça Türk sporcusu daha çok kusacak , bayılacak ve hatta ölecek. Genç bedenler yıpranacak , bazı insanlar kendi kimliklerinin altına çizgi çekmek için sporcusunun üstüne çizgi çekecek.